X
تبلیغات
وکیل جرایم سایبری
..:: محــــــــــیـــط ســـــبـــــــز (منابع طبیعی و محیط زیست) ::..
تعداد بازدید ها: 716138

 

بدون ایجاد پوشش گیاهی، ریزگرد مهار نمی‌شود 

مهدی فلاح کارشناس اقتصاد کشاورزی  

 


در پی گسترش بیشتر ریزگرد طی سالیان اخیر در کشور، مسئولین، پژوهشگران و محققان راهکارهای مختلفی برای جلوگیری از این پدیده بیان می­‌کنند. راهکارهای مقابله با ریزگرد غالباً مبتنی بر چهار روش شامل  روش احیاء پوشش گیاهی با کاشت مراتع و جنگل­‌های دست کاشت، روش پاشیدن مالچ بیولوژیک، روش پاشیدن سنگ ریزه یا ریگ در کانون­‌های ریزگرد و روش پاشیدن مالچ نفتی است.

به منظور انتخاب بهترین راهکار و موفقیت حداکثری در کنترل ریزگرد، ضروری است راهکارهای فوق مورد ارزیابی قرار گیرند. برای ارزیابی راهکار­های مقابله با ریزگرد شاخص­‌هایی وجود دارد که بر اساس آن می­‌توان میزان موفقیت هر یک از این راهکارها را مشخص کرد. شاخص­‌ها شامل مهار حداکثری ریزگردهای داخلی و خارجی، قابلیت بادشکنی، اصلاح خاک، احیاء اکوسیستم، پایداری، جلوگیری از سیل، هزینه کم، ایجاد درآمد اقتصادی و اشتغال­‌زایی است. بنابراین، تنها در صورت ارزیابی، انتخاب و اجرای بهترین راهکار است که می­‌توان تهدید ریزگرد را تبدیل به فرصتی برای ایجاد اشتغال کرد. در این راستا راهکارهای مقابله با ریزگرد مورد ارزیابی قرار می­‌گیرد.  

 

برای مشاهده بقیه مطلب به ادامه مطلب بروید ... .

 



1-روش احیاء پوشش گیاهی

پوشش گیاهی برای خاک به مثابه پوست برای بدن انسان است. همه جانداران برای زنده ماندن دارای یک پوشش هستند. حیوانات، پرندگان، ماهی­‌ها و انسان‌ها دارای پوشش هستند. خاک نیز از این قاعده مستثنی نیست. خاک بدون پوشش گیاهی زنده نخواهد ماند و تخریب می­‌شود. پوشش گیاهی به خاک قابلیت حیات داده و با شکل‌گیری میکروارگانیسم­‌ها شرایط را برای رشد گیاه فراهم می­‌کند. ریزگردهایی که امروزه شاهد آن هستیم به دلیل از بین رفتن پوشش گیاهی است. راهکار غلبه بر آن نیز تنها با احیاء و توسعه پوشش گیاهی میسر است. احیاء پوشش گیاهی علاوه بر مهار کانون­‌های داخلی ریزگرد می‌تواند با کاشت درختان بادشکن جلوی ریزگردهای خارجی را نیزبگیرد. پوشش گیاهی با جذب و نفوذ آب سطحی به خاک باعث اصلاح خاک شده و از جاری شدن آب و وقوع سیل جلوگیری می­‌کند (شکل1). توسعه پوشش گیاهی چرخه زندگی گیاهی- جانوری را شکل داده و اکوسیستم را احیاء می­‌کند. پوشش گیاهی با تعدیل دما و افزایش رطوبت منطقه در بهبود اقلیم اثرگذار است و مهم­‌تر از همه اینکه ایجاد پوشش گیاهی مثمر با کاشت ترکیبی درخت، درختچه و بوته مقاوم به شوری و خشکی بومی با کاربرد غذایی، دارویی، صنعتی و علوفه دام در کانون­‌های ریزگرد امکان بهره­‌برداری اقتصادی از گیاهان کشت شده را فراهم می­‌کند. بهره­‌برداری اقتصادی از پوشش گیاهی باعث می­‌شود مردمی که زمین­‌های کشاورزی آن‌ها تبدیل به کانون ریزگرد شده و کشاورزی و دامپروری خود را از دست دادند دوباره مشغول به کار شوند و  اشتغال­‌زایی ایجاد شود.


 2-روش مالچ بیولوژیک

مالچ بیولوژیک با توجه به مواد اولیه بکار رفته در تولید آن متفاوت است. این مواد می­‌تواند شامل بقایای گیاهی، مواد معدنی، پسماند کارخانجات و یا باکتری­‌های تولیدکننده مواد پلیمری باشد. مالچ بیولوژیک اگر از جنس بقایای گیاهی باشد روی خاک پوشش ایجاد کرده و با کاهش تبخیر و افزایش جذب آب باران می­‌تواند به اصلاح خاک کمک کند. اما مالچ­‌های سیمان بیولوژیکی که کربنات کلسیم خاک را به شکل کریستال در می­‌آورند و باعث سیمانی شدن خاک می­‌شود، نمی­‌توانند خاک را اصلاح کنند. پسماند کارخانجات الکل سازی یا «ویناس» هم باعث کاهش قابلیت جوانه­‌زنی بذر و رشد اغلب گیاهان خواهد شد. مالچ­‌های بیوپلیمری نوع دیگری از مالچ­‌های بیولوژیک است که در آن باکتری­‌هایی توسط هواپیما روی زمین پاشیده و  پلیمر تولید می­‌کنند. اثر بخشی مالچ­‌های بیوپلیمری برای مهار ریزگرد هنوز به صورت کامل مشخص نشده است.

به طور کلی مالچ بیولوژیک قابلیت بادشکنی نداشته، ریزگردهایی با منشاء خارجی را نمی­‌تواند کنترل کند و پایدار نیست. روش مالچ بیولوژیک بجز روش مبتنی بر بقایای گیاهی نیازمند هزینه زیاد بوده، تاثیر مثبتی بر احیاء اکوسیستم نداشته، نمی­‌تواند از وقوع سیل جلوگیری کند و اشتغال­‌زایی ایجاد نخواهد کرد. این روش نیازمند هزینه زیاد است. همچنین، در حال حاضر تولید مالچ بیولوژیک برای سطح وسیع دو میلیون هکتاری کانون­‌های بحرانی ریزگرد در کشور امکان پذیر نیست.

 3-روش پاشیدن ریگ یا سنگ ریزه

پاشیدن ریگ کانون­‌های داخلی ریزگرد را بدون احیاء اکوسیستم می­‌تواند مهار کند. در محلی که ریگ پاشیده شود خاک آن نقاط تثبیت می­‌شود اما وقتی خاک از جای دیگر به نقطه ریگ پاشی منتقل شود، رسوب کرده و با وزش باد بلند می­‌شود و مجدد تبدیل به ریزگرد خواهد شد. بنابراین، ریگ پاشی برای مهار ریزگردهای با منشاء خارجی و ریزگردهای ورودی از سایر نقاط کاربرد نخواهد داشت. این روش قابلیت بادشکنی ندارد، با برهم زدن بافت و ساختمان خاک تاثیر منفی بر اصلاح خاک خواهد داشت. اکوسیستم را نمی­‌تواند احیاء کند. پایداری نداشته چون اگر خاک از جای دیگر منقل شود و رسوب کند ریزگرد مجدد ایجاد می‌شود. نه تنها نمی­‌تواند جلوی سیل را بگیرد بلکه با تسطیح و فشرده کردن زمین، خطر وقوع سیل را بیشتر می­‌کند. هزینه این روش کم می­‌باشد ولی درآمد و اشتغال­‌زایی ایجاد نخواهد کرد.

4-روش مالچ نفتی

استفاده از مالچ نفتی برای کنترل ریزگرد یکی از روش­‌های زودبازده است که علی‌رغم کنترل ریزگردهای داخلی توجهی به شاخص­‌های زیست محیطی و احیاء اکوسیستم ندارد. استفاده از مالچ نفتی بادشکنی نداشته و تاثیری بر ریزگردهای با منشاء خارجی نخواهد داشت. مواد نفتی وقتی روی خاک قرار گیرند باعث از بین رفتن میکروارگانیسم­‌های خاک شده و قابلیت زنده بودن خاک از بین می­‌رود. تحت این شرایط خاک تخریب شده و قابلیت تولید گیاه را از دست می­‌دهد که نتیجه نهایی آن تخریب بیشتر اکوسیستم است. مالچ نفتی دائمی نبوده و پس از چند سال دوباره باید تکرار شود. این روش تاثیری بر کاهش وقوع سیل نخواهد داشت. بر اساس گفته مسئولین بیابان­‌زدایی کشور هزینه احیاء یک هکتار کانون ریزگرد با روش مالچ نفتی 20 میلیون تومان است در صورتی که احیاء کانون­‌های ریزگرد با کاشت درخت و پوشش گیاهی هکتاری 5 میلیون تومان هزینه خواهد داشت. علاوه بر هزینه چند برابری مالچ نفتی نسبت به پوشش گیاهی، مالچ نفتی باعث تخریب خاک شده و نمی‌تواند باعث احیاء اکوسیستم و پایداری طبیعت شود. همچنین، اجرای روش مالچ نفتی تأثیری بر افزایش سطح درآمد و معیشت مردمی که زمین­‌های کشاورزی آن‌ها تبدیل به کانون ریزگرد شده نداشته و اشتغال ایجاد نمی­‌کند.

 جمع‌بندی


راهکارهای مختلف مقابله با ریزگرد بر اساس شاخص‌­های ذکرشده مورد ارزیابی قرار گرفت (جدول 1). نتایج نشان داد برای انتخاب بهترین روش مقابله با ریزگرد ضروری است که مجموعی از شاخص­‌ها شامل مهار حداکثری ریزگردهای داخلی و خارجی، قابلیت بادشکنی، اصلاح خاک، احیاء اکوسیستم، پایداری، جلوگیری از سیل، هزینه کم، ایجاد درآمد اقتصادی و اشتغال­‌زایی مد نظر قرار گیرد و تنها زمانی طرح­‌های مقابله با ریزگرد موفقیت حداکثری خواهند داشت که همه شاخص­‌های فوق همزمان در اجرای طرح­‌ها لحاظ شوند. بین روش­‌های مورد مطالعه به ترتیب روش ایجاد پوشش گیاهی، روش مالچ بیولوژیک، روش پاشیدن ریگ و روش مالچ نفتی بیشترین موفقیت در مهار ریزگرد را دارند. وقتی ریزگرد مهار خواهد شد که اکوسیستم احیاء شود و احیاء اکوسیستم تنها با احیاء پوشش گیاهی و بهبود شرایط خاک امکان‌پذیر است. روش­‌های مالچ بیولوژیک، پاشیدن ریگ و مالچ نفتی قادر به احیاء اکوسیستم نیستند. همچنین، تنها با بکارگیری روش ایجاد پوشش گیاهی می­‌توان از طرح­‌های مقابله با ریزگرد درآمد اقتصادی و اشتغال ایجاد کرد؛ لذا روش ایجاد پوشش گیاهی مثمر مقاوم به شوری و خشکی بومی به عنوان بهترین روش مقابله با ریزگرد معرفی می­‌گردد. 

 

نقل از ایسنا


ن : Mohsen
ت : یکشنبه 21 آبان‌ماه سال 1396
 
جهت اطلاع از تنظیمات و ویــــرایش این قالب اینجا را کلیک کنید.

.:: کلیک کنید ::.
 

پیج رنک

رنک الکسا